SỐ HÓA CHỨNG TỪ, HƯỚNG TỚI VẬN HÀNH HỆ THỐNG HẢI QUAN SỐ VÀO CUỐI NĂM 2026
Ngày 13/1/2026, Cục Hải quan tổ chức Hội nghị tập huấn, giới thiệu văn bản văn bản quy phạm pháp luật mới ban hành và Phần mềm quản lý, làm thủ tục đối với phương tiện vận tải xuất nhập cảnh (XNC). Đây là bước đi chiến lược trong lộ trình chuyển đổi số, hướng tới việc thay thế Hệ thống VNACCS/VCIS và 21 hệ thống vệ tinh bằng một nền tảng Hải quan số thống nhất vào cuối năm 2026.
Kiện toàn hành lang pháp lý và số hóa chỉ tiêu thông tin
Hội nghị có sự tham dự của các đại diện từ Cục Quản lý, giám sát chính sách thuế, phí và lệ phí; Vụ Pháp chế (Bộ Tài chính) cùng gần 350 công chức, lãnh đạo đến từ 11 đơn vị hải quan khu vực từ Thừa Thiên Huế trở ra. Sự kiện tập trung vào việc thống nhất phương thức triển khai các quy định pháp lý mới, đồng thời chuẩn bị hạ tầng kỹ thuật cho giai đoạn chuyển đổi công nghệ lớn nhất của ngành.
Trong giai đoạn hiện nay, việc hoàn thiện thể chế được xác định là tiền đề cho mọi hoạt động cải cách. Tại hội nghị, đại diện Ban Quản lý giám sát về hải quan đã làm rõ những thay đổi trọng yếu tại Nghị định số 167/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 08/2015/NĐ-CP quy định chi tiết và biện pháp thi hành Luật Hải quan về thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát, kiểm soát hải quan (có hiệu lực ngày 15/8/2025). Riêng các khoản 5, 6 và 19 Điều 1 Nghị định số 167/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Điều 10, 11 và 35 Nghị định số 08/2015/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2025.
Tiếp nối đà cải cách, ngày 18/12/2025 Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư số 121/2025/TT-BTC sửa đổi, bổ sung các thông tư quy định về thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát hải quan, thuế xuất nhập khẩu (XNK) và quản lý thuế đối với hàng hoá XNK (có hiệu lực từ ngày 1/2/2026).
Phó Cục trưởng Cục Hải quan Âu Anh Tuấn phát biểu chỉ đạo. Ảnh: H.Nụ
Đại diện Ban Quản lý giám sát về hải quan khẳng định, điểm cốt lõi của các văn bản mới là việc chuyển đổi mạnh mẽ từ chứng từ giấy sang số hóa dưới dạng các chỉ tiêu thông tin trên hệ thống.
Minh chứng rõ nét cho mục tiêu này là việc triển khai Phần mềm quản lý phương tiện vận tải XNC qua cửa khẩu biên giới đường bộ và đường thủy nội địa. Sau giai đoạn thí điểm thành công từ tháng 12/2025, phần mềm chính thức vận hành trên toàn quốc ngay trong tháng 1/2026, cho phép theo dõi thời gian thực toàn bộ hành trình của phương tiện.
Công cụ này không chỉ giúp cơ quan Hải quan nâng cao hiệu quả giám sát tại khu vực biên giới mà còn quy định rõ trách nhiệm của chủ phương tiện và DN trong quá trình thực hiện thủ tục đối với hàng hóa, phương tiện quá cảnh. Qua đó, mọi dữ liệu được ghi nhận chính xác trên hệ thống, giúp hạn chế tối đa sai sót do can thiệp thủ công và tạo môi trường thông quan minh bạch.
Song song với các văn bản của ngành Tài chính, Cục Hải quan còn tích cực tham gia ý kiến với Bộ Công Thương trong quá trình xây dựng Nghị định thay thế Nghị định số 69/2018/NĐ-CP. Việc này nhằm hướng dẫn thi hành Luật Quản lý ngoại thương một cách đồng bộ, đảm bảo các quy định về giấy phép, kiểm tra chuyên ngành phù hợp với quy trình hải quan số đang được xây dựng.
Lộ trình vận hành Hải quan số toàn diện
Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Phó Cục trưởng Cục Hải quan Âu Anh Tuấn nhấn mạnh, việc hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và quy trình nghiệp vụ là nhiệm vụ trọng tâm để thực hiện chủ trương tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước. Trong bối cảnh Chính phủ đẩy mạnh chuyển đổi số, ngành Hải quan đang lấy người dân và DN làm trung tâm để xây dựng một hệ thống hiện đại, phù hợp với các cam kết quốc tế.
Lãnh đạo Cục Hải quan và các đơn vị nghiệp vụ giải đáp các vướng mắc phát sinh. Ảnh: H.Nụ
Về lộ trình chiến lược trong tương lai gần, Phó Cục trưởng Âu Anh Tuấn cho biết: “Năm 2026 sẽ là thời điểm quan trọng để rà soát, sửa đổi và bổ sung Luật Hải quan, dự kiến trình Quốc hội vào tháng 10/2026. Đây là cơ sở pháp lý cao nhất để đáp ứng yêu cầu thực tiễn của mô hình Hải quan số và số hóa toàn bộ quy trình thủ tục”.
Theo đó, các nghị định và thông tư hướng dẫn cũng sẽ được điều chỉnh tương ứng để đảm bảo tính đồng bộ khi hệ thống công nghệ thông tin mới chính thức đi vào hoạt động.
Điểm đột phá nhất trong lộ trình này chính là kế hoạch thay thế Hệ thống VNACCS/VCIS. Theo dự kiến, hệ thống thông quan mới sẽ được triển khai từ ngày 31/12/2026. Đây là hệ thống lõi của Hải quan số, được thiết kế để xử lý dữ liệu tập trung với tốc độ cao và khả năng tích hợp linh hoạt. Lộ trình trong giai đoạn từ cuối năm 2026 và đầu năm 2027, cơ quan Hải quan sẽ ứng dụng đưa tất cả các thủ tục hải quan, từ quản lý rủi ro, kiểm tra sau thông quan đến quản lý thuế được tích hợp trên một nền tảng duy nhất là Hệ thống Hải quan số và Cổng thông tin một cửa quốc gia.
Mục tiêu của việc hợp nhất này là tạo ra một hệ sinh thái dữ liệu dùng chung, giúp các đơn vị trong ngành Hải quan và các cơ quan quản lý nhà nước có thể chia sẻ thông tin tức thời. Đối với DN, việc chỉ phải tương tác trên một giao diện duy nhất sẽ giúp tiết kiệm chi phí, thời gian và giảm thiểu các rủi ro pháp lý.
Phó Cục trưởng Âu Anh Tuấn yêu cầu các đơn vị, đặc biệt là các chi cục hải quan khu vực nhanh chóng phổ biến và quán triệt lại các nội dung tập huấn cho đội ngũ công chức thực thi. Việc nắm vững các nội dung sửa đổi tại Nghị định số 167/2025/NĐ-CP, Thông tư số 121/2025/TT-BTC và sử dụng thành thạo phần mềm nghiệp vụ là yêu cầu bắt buộc để nâng cao chất lượng thực thi pháp luật.
“Các đơn vị tập trung phản ánh, trao đổi những khó khăn phát sinh từ thực tiễn để kịp thời tháo gỡ, đảm bảo các quy định mới và phần mềm nghiệp vụ được vận hành thông suốt, góp phần vào sự thành công chung của công cuộc hiện đại hóa ngành Hải quan trong giai đoạn mới”, Phó Cục trưởng Âu Anh Tuấn nhấn mạnh.
