CƠ HỘI KÉP CHO XUẤT KHẨU VÀ CHUYỂN ĐỔI SỐ CỦA VIỆT NAM
Sau hơn hai thập niên tìm kiếm một khuôn khổ chung cho thương mại số, Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) đã tiến thêm một bước quan trọng với Hiệp định Thương mại điện tử (TMĐT). Trao đổi với phóng viên Tạp chí Kinh tế – Tài chính, ông Nguyễn Thanh Vân, Chủ tịch Hiệp hội TMĐT toàn cầu (VGEA) phân tích về cơ hội để hàng hóa Việt Nam gia tăng sự hiện diện ở những thị trường lớn, đồng thời chỉ ra điều kiện cần thiết để doanh nghiệp tận dụng hiệu quả “luật chơi” mới này.
Hiệp định TMĐT của WTO được xem như “bản hiến pháp” đầu tiên tái định hình toàn bộ luật chơi của thương mại số toàn cầu.
Hiệp định TMĐT của WTO vừa được 66 quốc gia thông qua ngày 28/3/2026. Ông nhìn nhận thế nào về ý nghĩa của Hiệp định này đối với kinh tế số Việt Nam?
Hiệp định TMĐT là không chỉ tác động đến doanh nghiệp công nghệ, mà còn hỗ trợ trực tiếp cho hoạt động xuất khẩu hàng hóa, bao gồm cả sản phẩm “Made in Vietnam”. Nếu tận dụng tốt, doanh nghiệp Việt Nam sẽ có cơ hội mở rộng và duy trì thị phần tại các thị trường lớn.
Ông Nguyễn Thanh Vân
Đây không đơn thuần là một văn bản pháp lý, mà có thể xem như “bản hiến pháp” đầu tiên tái định hình toàn bộ luật chơi của thương mại số toàn cầu.
Sau hơn hai thập kỷ vận hành trong tình trạng phân mảnh, việc 66 quốc gia (chiếm tới 70% thương mại thế giới) đạt được đồng thuận về một bộ quy tắc chung là dấu mốc mang tính lịch sử.
Với dự báo sẽ đóng góp thêm 8.700 tỷ USD vào GDP toàn cầu vào năm 2040, Hiệp định này giống như một “xa lộ” giúp hàng hóa Việt Nam tiếp cận trực tiếp các thị trường khó tính như châu Âu, với chi phí tối ưu và tốc độ nhanh hơn bao giờ hết.
Điều quan trọng là “xa lộ” này không chỉ dành cho các tập đoàn lớn, mà mở ra cơ hội rộng hơn cho doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là các đơn vị xuất khẩu, nếu biết tận dụng đúng cách.
Theo ông, lĩnh vực nào của Việt Nam sẽ được hưởng lợi từ Hiệp định mới này, đặc biệt trong hoạt động xuất khẩu?
Điểm đáng chú ý của Hiệp định TMĐT là không chỉ tác động đến doanh nghiệp công nghệ, mà còn hỗ trợ trực tiếp cho hoạt động xuất khẩu hàng hóa, bao gồm cả sản phẩm “Made in Vietnam”.
Thứ nhất, các quy định về công nhận hợp đồng điện tử, chữ ký điện tử và chứng từ không giấy giúp giảm đáng kể thủ tục hành chính trong giao dịch quốc tế. Điều này đặc biệt quan trọng khi doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu sang các thị trường có yêu cầu pháp lý chặt chẽ.
Thứ hai, cơ chế hải quan một cửa và các quy định tạo thuận lợi thương mại sẽ giúp rút ngắn thời gian xử lý đơn hàng, giảm chi phí logistics. Đây là yếu tố then chốt để hàng Việt nâng cao khả năng cạnh tranh.
Thứ ba, việc duy trì cam kết không áp thuế quan đối với truyền tải điện tử xuyên biên giới tạo điều kiện thuận lợi cho các sản phẩm số, dịch vụ số, từ phần mềm, nội dung số đến các dịch vụ hỗ trợ xuất khẩu như marketing, chăm sóc khách hàng.
Nếu tận dụng tốt, những yếu tố này sẽ tạo nền tảng thuận lợi để doanh nghiệp Việt Nam mở rộng và duy trì thị phần tại các thị trường lớn.
Để tận dụng cơ hội này, Việt Nam cần thay đổi chiến lược ra sao thay vì đi theo lối truyền thống, thưa ông?
Tôi cho rằng, điều quan trọng nhất là Việt Nam phải thay đổi tư duy một cách căn bản. VGEA hiện đang tập trung thúc đẩy hai định hướng chiến lược chủ đạo.
Thứ nhất, định vị Việt Nam trở thành một “quốc gia bán hàng” toàn cầu thông qua các liên minh chiến lược. Hiện khoảng 36% dòng chảy hàng hóa toàn cầu xuất phát từ Trung Quốc.
Thay vì đứng ngoài hoặc cạnh tranh trực diện, Việt Nam nên chủ động hợp tác với các doanh nghiệp Trung Quốc để tham gia sâu hơn vào dòng chảy này. Khi đó, Việt Nam có thể đóng vai trò là “cầu nối” giữa công xưởng thế giới và các thị trường tiêu thụ toàn cầu.
Thứ hai, tận dụng tối đa lợi thế địa chính trị giữa hai khối BRICS (khối hợp tác của các nền kinh tế mới nổi) và OECD (Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế).
Trong bối cảnh thế giới đang tái cấu trúc, việc Việt Nam đứng ở vị trí giao thoa giữa hai khối kinh tế lớn sẽ có nhiều cơ hội và lợi thế. Việt Nam có thể tiếp thu tiêu chuẩn cao và công nghệ quản trị từ OECD, đồng thời khai thác nguồn cung và thị trường năng động từ BRICS.
Những định hướng này giúp doanh nghiệp không chỉ tham gia mà còn tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Vậy, đâu là điều kiện then chốt để Việt Nam có thể tận dụng hiệu quả Hiệp định, hướng tới mục tiêu trở thành “quốc gia bán hàng” có vị thế, thưa ông?
Hiệp định TMĐT chưa phải là đích đến, nhưng là tín hiệu rõ ràng cho thấy luật chơi thương mại số toàn cầu đang dần định hình. Trong bối cảnh đó, vấn đề không còn là có tham gia hay không, mà là tham gia như thế nào để tận dụng hiệu quả cơ hội.
Có thể nhìn nhận ở ba cấp độ.
Thứ nhất, ở cấp độ chính sách, cơ quan nhà nước cần chủ động rà soát các quy định hiện hành liên quan đến dữ liệu, an ninh mạng, bảo vệ người tiêu dùng và thương mại. Mục tiêu là nhận diện sớm các điểm có khả năng xung đột với Hiệp định TMĐT, từ đó có lộ trình điều chỉnh phù hợp.
Thứ hai, cần đặt Hiệp định TMĐT trong mối quan hệ với các cam kết khác như: RCEP, CPTPP hay các sáng kiến khu vực như Hiệp định khung kinh tế số ASEAN. Nếu tận dụng tốt, doanh nghiệp Việt Nam có thể vừa giảm chi phí tuân thủ trong khu vực, vừa thuận lợi kết nối với các thị trường lớn nhờ sự tương thích về tiêu chuẩn.
Thứ ba, ở cấp độ doanh nghiệp, cần thay đổi cách tiếp cận. Thay vì coi tuân thủ pháp luật là gánh nặng, nên xem đây là một khoản đầu tư. Việc nắm bắt sớm các yêu cầu về hợp đồng điện tử, bảo vệ dữ liệu hay quyền lợi người tiêu dùng sẽ giúp doanh nghiệp đi trước một bước.
Song song với đó, việc số hóa toàn diện giao dịch, phát triển logistics xuyên biên giới và tận dụng lợi thế thuế quan từ truyền tải điện tử sẽ là ba trụ cột quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh cho hàng hóa Việt Nam.
Theo Ngô Kiến – HẢI QUAN ONLINE
|
| Hiệp định TMĐT của WTO được xem như “bản hiến pháp” đầu tiên tái định hình toàn bộ luật chơi của thương mại số toàn cầu. |
Hiệp định TMĐT của WTO vừa được 66 quốc gia thông qua ngày 28/3/2026. Ông nhìn nhận thế nào về ý nghĩa của Hiệp định này đối với kinh tế số Việt Nam?
|
Đây không đơn thuần là một văn bản pháp lý, mà có thể xem như “bản hiến pháp” đầu tiên tái định hình toàn bộ luật chơi của thương mại số toàn cầu.
Sau hơn hai thập kỷ vận hành trong tình trạng phân mảnh, việc 66 quốc gia (chiếm tới 70% thương mại thế giới) đạt được đồng thuận về một bộ quy tắc chung là dấu mốc mang tính lịch sử.
Với dự báo sẽ đóng góp thêm 8.700 tỷ USD vào GDP toàn cầu vào năm 2040, Hiệp định này giống như một “xa lộ” giúp hàng hóa Việt Nam tiếp cận trực tiếp các thị trường khó tính như châu Âu, với chi phí tối ưu và tốc độ nhanh hơn bao giờ hết.
Điều quan trọng là “xa lộ” này không chỉ dành cho các tập đoàn lớn, mà mở ra cơ hội rộng hơn cho doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là các đơn vị xuất khẩu, nếu biết tận dụng đúng cách.
Theo ông, lĩnh vực nào của Việt Nam sẽ được hưởng lợi từ Hiệp định mới này, đặc biệt trong hoạt động xuất khẩu?
Điểm đáng chú ý của Hiệp định TMĐT là không chỉ tác động đến doanh nghiệp công nghệ, mà còn hỗ trợ trực tiếp cho hoạt động xuất khẩu hàng hóa, bao gồm cả sản phẩm “Made in Vietnam”.
Thứ nhất, các quy định về công nhận hợp đồng điện tử, chữ ký điện tử và chứng từ không giấy giúp giảm đáng kể thủ tục hành chính trong giao dịch quốc tế. Điều này đặc biệt quan trọng khi doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu sang các thị trường có yêu cầu pháp lý chặt chẽ.
Thứ hai, cơ chế hải quan một cửa và các quy định tạo thuận lợi thương mại sẽ giúp rút ngắn thời gian xử lý đơn hàng, giảm chi phí logistics. Đây là yếu tố then chốt để hàng Việt nâng cao khả năng cạnh tranh.
Thứ ba, việc duy trì cam kết không áp thuế quan đối với truyền tải điện tử xuyên biên giới tạo điều kiện thuận lợi cho các sản phẩm số, dịch vụ số, từ phần mềm, nội dung số đến các dịch vụ hỗ trợ xuất khẩu như marketing, chăm sóc khách hàng.
Nếu tận dụng tốt, những yếu tố này sẽ tạo nền tảng thuận lợi để doanh nghiệp Việt Nam mở rộng và duy trì thị phần tại các thị trường lớn.
Để tận dụng cơ hội này, Việt Nam cần thay đổi chiến lược ra sao thay vì đi theo lối truyền thống, thưa ông?
Tôi cho rằng, điều quan trọng nhất là Việt Nam phải thay đổi tư duy một cách căn bản. VGEA hiện đang tập trung thúc đẩy hai định hướng chiến lược chủ đạo.
Thứ nhất, định vị Việt Nam trở thành một “quốc gia bán hàng” toàn cầu thông qua các liên minh chiến lược. Hiện khoảng 36% dòng chảy hàng hóa toàn cầu xuất phát từ Trung Quốc.
Thay vì đứng ngoài hoặc cạnh tranh trực diện, Việt Nam nên chủ động hợp tác với các doanh nghiệp Trung Quốc để tham gia sâu hơn vào dòng chảy này. Khi đó, Việt Nam có thể đóng vai trò là “cầu nối” giữa công xưởng thế giới và các thị trường tiêu thụ toàn cầu.
Thứ hai, tận dụng tối đa lợi thế địa chính trị giữa hai khối BRICS (khối hợp tác của các nền kinh tế mới nổi) và OECD (Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế).
Trong bối cảnh thế giới đang tái cấu trúc, việc Việt Nam đứng ở vị trí giao thoa giữa hai khối kinh tế lớn sẽ có nhiều cơ hội và lợi thế. Việt Nam có thể tiếp thu tiêu chuẩn cao và công nghệ quản trị từ OECD, đồng thời khai thác nguồn cung và thị trường năng động từ BRICS.
Những định hướng này giúp doanh nghiệp không chỉ tham gia mà còn tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Vậy, đâu là điều kiện then chốt để Việt Nam có thể tận dụng hiệu quả Hiệp định, hướng tới mục tiêu trở thành “quốc gia bán hàng” có vị thế, thưa ông?
Hiệp định TMĐT chưa phải là đích đến, nhưng là tín hiệu rõ ràng cho thấy luật chơi thương mại số toàn cầu đang dần định hình. Trong bối cảnh đó, vấn đề không còn là có tham gia hay không, mà là tham gia như thế nào để tận dụng hiệu quả cơ hội.
Có thể nhìn nhận ở ba cấp độ.
Thứ nhất, ở cấp độ chính sách, cơ quan nhà nước cần chủ động rà soát các quy định hiện hành liên quan đến dữ liệu, an ninh mạng, bảo vệ người tiêu dùng và thương mại. Mục tiêu là nhận diện sớm các điểm có khả năng xung đột với Hiệp định TMĐT, từ đó có lộ trình điều chỉnh phù hợp.
Thứ hai, cần đặt Hiệp định TMĐT trong mối quan hệ với các cam kết khác như: RCEP, CPTPP hay các sáng kiến khu vực như Hiệp định khung kinh tế số ASEAN. Nếu tận dụng tốt, doanh nghiệp Việt Nam có thể vừa giảm chi phí tuân thủ trong khu vực, vừa thuận lợi kết nối với các thị trường lớn nhờ sự tương thích về tiêu chuẩn.
Thứ ba, ở cấp độ doanh nghiệp, cần thay đổi cách tiếp cận. Thay vì coi tuân thủ pháp luật là gánh nặng, nên xem đây là một khoản đầu tư. Việc nắm bắt sớm các yêu cầu về hợp đồng điện tử, bảo vệ dữ liệu hay quyền lợi người tiêu dùng sẽ giúp doanh nghiệp đi trước một bước.
Song song với đó, việc số hóa toàn diện giao dịch, phát triển logistics xuyên biên giới và tận dụng lợi thế thuế quan từ truyền tải điện tử sẽ là ba trụ cột quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh cho hàng hóa Việt Nam.
Theo Ngô Kiến – HẢI QUAN ONLINE
